Jak dokładnie wygląda terapia Biofeedback?

Terapia Biofeedback polega na współpracy z komputerem, który przekazuje informację zwrotną na temat postępów pacjenta za pomocą wykresów, gier lub filmów. Dzięki treningom usprawniamy m.in. koncentrację uwagi, pamięć, procesy myślowe, uczymy się kontrolować stres i relaksować.

Kiedy zalecany jest Biofeedback? Oczywiście w przypadku stwierdzenia trudności w funkcjonowaniu, m.in.:

1. Nadpobudliwość psychoruchowa (ADHD)    
2. Zaburzenia uwagi (ADD),
3. problemy z pamięcią  
4. Dysleksja, dysgrafia, dyskalkulia                   
5. Zaburzenia mowy, jąkanie się
6. Zaburzenia emocjonalne - depresja, lęki
7. Nerwica, apatia
8. Zachowania agresywne
9. Spektrum autyzmu, zespół Aspergera
10. Stres pourazowy PTSD
11. Chroniczne zmęczenie          
12. Fobie społeczne         
13. Zaburzenia snu - bezsenność           
14. Uzależnienia (alkoholizm, narkomania, hazard)
15. Migreny, wylew, udar, uraz czaszkowo-mózgowy    
16. Zaburzenia odżywiania (bulimia, anoreksja)

Ale nie tylko! Każdy może trenować Biofeedback. 

Osoby, które nie odczuwają trudności w funkcjonowaniu również mogą trenować w celu poprawy funkcji poznawczych, odporności psychicznej, nauki kontroli stresu i napięcia emocjonalnego.

Dlatego tak bardzo przydatny jest osobom na stanowiskach kierowniczych, sportowcom, osobom występującym publicznie, itp. 

BIOFEEDBACK KROK PO KROKU:

Jak wygląda gabinet i stanowisko treningowe?

Ćwiczysz na wygodnym fotelu, przed sobą masz monitor, na którym wyświetlane są gry treningowe. Terapeuta siedzi obok Ciebie, na osobnym ekranie monitoruje Twoje postępy i udziela Ci wskazówek. W czasie sesji ważne jest, by się gwałtownie nie poruszać, nie napinać mięśni oraz nie rozmawiać, ponieważ może powodować to błędne zapisy fal mózgowych.

1. Wywiad z pacjentem, wypełnienie ankiety pomagającej określić obszar trudności.
1. Osoby cierpiące na schorzenia neurologiczne lub je podejrzewające powinny najpierw zasięgnąć opinii neurologa przed rozpoczęciem terapii Biofeedback oraz uzyskać stosowną informację na piśmie (o braku przeciwwskazań lub też o występującym schorzeniu).
2. jeśli celem treningu jest usprawnienie zdolności poznawczych, zalecane jest wykonanie testu na koncentrację uwagi: Test d2-R lub TUS (Test Uwagi i Spostrzegawczości).
3. w przypadku np. zaburzeń emocjonalnych można wykonać inne testy psychologiczne - Skala Depresji Becka. 

2. Przygotowanie pacjenta:

a. płatki uszu dezynfekowane są spirytusem, następnie nakładany jest delikatny krem ścierający naskórek, potem skóra przecierana jest solą fizjologiczną. Dwie elektrody zostają podłączone do uszu (elektrody wyglądają jak klipsy, podłączenie jest oczywiście bezbolesne). 

b. zmierzenie głowy: terapeuta dokonuje pomiaru głowy i wymierza odpowiedni punkt do podłączenia kolejnej elektrody. Badanie podstawowe obejmuje tzw. punkt Cz - środek głowy. Skóra na głowie, tak jak poprzednio po zdezynfekowaniu, smarowana jest kremem ścierającym, przecierana solą fizjologiczną i elektroda przyklejana jest za pomocą łatwo zmywalnej pasty klejąco-przewodzącej.

3. Uruchomiona zostaje sesja diagnostyczna. Elektrody podłączone do osoby trenującej wysyłają informacje do komputera na temat fal mózgowych. Pomiar diagnostyczny dokonywany jest w trzech sytuacjach:

●       oczy otwarte - pacjent patrzy przed siebie przez 1 minutę

●       oczy zamknięte (1 minuta)

●       koncentracja - pacjent przez 1 minutę wykonuje zadanie wymagające koncentracji uwagi (np. wyszukuje cyfr w rozsypance z liczbami, czyta książkę, słucha nagrania)

4. Procedurę powtarzamy w kolejnych punktach na głowie (razem 9 punktów), zmieniając położenie elektrody.
5. Terapeuta analizuje otrzymane wyniki i dobiera odpowiedni trening. Terapeuta wyjaśni Ci także dokładnie, co pokazała diagnoza i jak to się ma do Twojego funkcjonowania.

3. Sesja treningowa EEG Biofeedback - po przeprowadzeniu diagnozy i dobraniu odpowiednich ustawień treningu można przystąpić do terapii Biofeedback.

●       Sesje zwykle trwają od 45 do 60 minut.

●       Efekty terapii zazwyczaj odczuwane są po kilkunastu (odbywających się co najmniej raz, a najlepiej 2 razy w tygodniu), ale jest to kwestia indywidualna dla każdego pacjenta.  W zależności od rozpoznanego problemu może być wymagana większa ilość treningów (np. w przypadku ADHD może to być 20 - 40 sesji). 

4. Ogólna zasada gier Biofeedback:

1. Wyniki pomiarów są na bieżąco wyświetlane na monitorze pacjenta oraz terapeuty. Aktywność mózgu obrazowana jest przez wykresy, gry lub filmy.
2. Trenujący poprzez pracę własnego umysłu lub ćwiczenia oddechu uczy się wpływać na grę widoczną na ekranie, tym samym regulując aktywność fal mózgowych i procesów swojego ciała.
3.  Program komputerowy nagradza pożądany stan (np. skupienie uwagi, spokojny oddech) pacjenta dźwiękiem i/lub wizualnie (poprzez odpowiednie zachowanie gry, np. samochód szybciej jedzie, rzutki trafiają do celu). Mózg uczy się dzięki temu poprawnej aktywności.
4. Rundy treningowe trwają od 1 do 5 minut. W programie dostępne są różnorodne animacje i gry, jest także możliwość treningu z filmami lub bajkami (osiąganie pożądanych stanów psychicznych nagradzane jest np. efektem w postaci rozszerzania się obrazu, a utrata pożądanego stanu powoduje zawężanie pola widzenia).
5. W następnych sesjach dążymy do wzmocnienia i utrwalenia pożądanych efektów.

O falach mózgowych, które mierzymy w EEG Biofeedback przeczytasz więcej w osobnym artykule. 

Metoda Biofeedback

Metodę stworzono na potrzeby ośrodka lotów kosmicznych NASA, w którym wykorzystywano ją do szkolenia astronautów będących w dużym stresie. Do tej pory biofeedback jest częścią treningów dla astronautów. Od 60 lat technikę tę wykorzystują też przez jednostki wojskowe i ośrodki szkolenia pilotów.

Pracujący mózg emituje czynność bioelektryczną, którą aparat EEG Biofeedback odczytuje poprzez elektrody zamocowane na głowie pacjenta, następnie program komputerowy analizuje powstały zapis fal mózgowych.

Biofeedback to „biologiczne sprzężenie zwrotne”. W czasie treningu pacjent uczy się siłą woli modyfikować wzorzec fal mózgowych, dzięki czemu optymalizuje swój stan psychofizjologiczny. Jest to możliwe dzięki niezwykłej plastyczności ludzkiego mózgu - pod wpływem bodźców środowiska potrafi dokonać trwałych zmian w obrębie synaps i sieci nerwowych. W wyniku czego organizm lepiej funkcjonuje, następuje poprawa pracy mózgu.

Mózg zapamiętuje i odtwarza te reakcje, które są nagradzane, dąży do kolejnych nagród, optymalizując swoją pracę. By zmienić funkcjonowanie kory mózgowej wystarczy trenować tylko jedną lub dwie okolice, by inne zmieniły swoją pobudliwość dzięki połączeniom neuronalnym!

Najczęściej analizowane są cztery podstawowe rytmy EEG: delta (najwolniejszy), theta, alpha i beta (najszybszy).
Fale DELTA wytwarzane są w czasie głębokiego snu, THETA w półdrzemce, medytacji, ALPHA gdy jesteśmy zrelaksowani, a BETA gdy jesteśmy skupieni. W pobudzeniu i napięciu mózg wytwarza fale o jeszcze wyższych częstotliwościach. W czasie treningu EEG Biofeedback dążymy do nauki samoregulacji tych fal, tak by poza treningiem utrzymać nowo ukształtowany nawyk.

Skuteczność terapii EEG Biofeedback

W skuteczności metody dużą rolę odgrywają indywidualne możliwości oraz oczywiście motywacja pacjenta i wsparcie od otoczenia. Trudności nie znikają jak za pomocą magicznej różdżki i trzeba być tego świadomym. EEG Biofeedback jest metodą klasycznej medycyjny i znajduje się w spisie międzynarodowych procedur medycznych.

Pierwsze badania nad metodą EEG biofeedback przeprowadzono na Uniwersytecie w San Francisco już w roku 1958, a później badaniami zajmowało się także NASA (1972r), udowodniając, iż jesteśmy w stanie zwiększać amplitudy fal mózgowych siłą woli.

- W terapii ADHD w badaniach Monastry z 2002r. wykazano, iż w grupie pacjentów leczonych metodą EEG Biofeedback korzystne zmiany utrzymały się nawet po odstawieniu leku Ritalin. Natomiast w grupie wykorzystującej jedynie Ritalin nastąpił nawrót objawów tydzień po odstawieniu leku.

Amerykańscy pediatrzy (American Academy od Pediatrics, 2012) umieścili Biofeedback na liście najbardziej skutecznych metod terapeutycznych w pracy nad deficytami uwagi i nadpobudliwości.

-Tansey (1993) i Lubar (2003) udowodnili, że pacjenci potrafili utrzymać zdolność kontroli własnej hiperaktywności nawet do 10 lat po treningu.

- Rosenfelf, Baehr (2001) udowodnili poprawę u pacjentów z depresją dzięki terapii Biofeedback. Pozytywne zmiany utrzymywały się do 5 lat.

- Rice i in. (1993) udowodnili poprawę stanu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi.

- Peniston i Kulkosky udowodnili polepszenie stanu osób z PTSD (po 30 sesjach neurobiofeedback)


EEG Biofeedback całkowicie nie zlikwiduje złożonych zaburzeń rozwojowych układu nerwowego (np. ADHD, dysleksja, autyzm, Asperger), ale znacznie poprawi funkcjonowania osoby cierpiącej na te zaburzenia.

Redakcja Openmedica o terapii: https://www.youtube.com/watch?v=BbqlgVsVPA8

Artykuły o metodzie: http://polki.pl/zdrowie/psychologia,sila-umyslu,10002768,artykul.html

Gry edukacyjne na koncentrację uwagi, praca z dzieckiem z nadpobudliwością psychoruchową

Gry edykacyjne są ciekawym pomysłem do pracy z dziećmi z nadpobudliwością psychuruchową, trudnościami z koncentracją uwagi, czy też różnego rodzaju deficytami. Wspomagają rozwój zdolności poznawczych, a jednocześnie bawią i pomagają budować z dzieckiem relację. Poniżej przykład kilku gier (nie reklamuję tu żadnego producenta, a jedynie chcę pokazać przykładowy rodzaj zabaw).

Ta gra polega na tym, że dziecko losuje układ z klocków, który musi odwzorować. Utrudnieniem są słupki, w które trzeba odpowiednio wcelować. Gra wymaga dużo skupienia nawet dla dorosłego :)

Ta gra wyjątkowo podobała się moim pacjentom, jest bardzo przyjemna w obsłudze, tutaj również trzeba wylosować kartę z narysowanym wzorem, następnie operować tak kuleczkami, by ułożyć je w odpowiedniej kolejności.

Książeczki "PUS" często używane są w szkole na różnych zajęciach, ponieważ istnieje kilka ich typów (np. matematyczne). Dzieci, z którymi pracuję, je uwielbiają. Zestaw składa się z książeczek, które możemy dokupić osobno oraz pudełka z klockami. Zadanie polega na znalezieniu i dopasowaniu takich samych elementów w pary. Po ustawieniu klocków z cyferkami w odpowiadającym im miejscu na tabliczce, zamykamy pudełko i obracamy je. Następnie porównujemy wzór z tym przedstawionym w książeczce - jeśli jakiś element został błędnie dopasowany, wzór nie będzie się zgadzał.

Gra Muffinki jest bardzo prosta - podobną możnaby wykonać samemu z papieru. Polega na tym, że dziecko musi znaleźć jak najszybciej muffinkę w kolorze, jaki wypadł na kostce. Dzieciom bardzo podoba się forma tej zabawy, lubią oglądać kolorowe muffinki,

Inny rodzaj zabawki - labirynt. Zbudowany z magnesów - zadanie polega na doprowadzeniu kuleczki do celu poprzez przesuwanie rysikiem z magnesem.